Dzieciństwo i początki artystycznej drogi
Yayoi Kusama urodziła się 22 marca 1929 roku w Matsumoto, w prefekturze Nagano w Japonii. Pochodziła z zamożnej rodziny zajmującej się uprawą i sprzedażą roślin ozdobnych. Jej dzieciństwo nie było jednak spokojne. W późniejszych wspomnieniach artystka opisywała napięte relacje z matką oraz niewierność ojca. Rodzina sprzeciwiała się jej planom artystycznym i oczekiwała od niej podporządkowania tradycyjnemu modelowi życia.
Już jako dziecko Kusama doświadczała powtarzających się halucynacji. Widziała między innymi pola kropek, siatki i kwiaty, które miały do niej przemawiać. Rysowanie stało się dla niej sposobem rejestrowania tych przeżyć, a także radzenia sobie z lękiem. Artystka studiowała malarstwo w Kioto, lecz szybko uznała, że ograniczenia japońskiego środowiska artystycznego są dla niej nie do zaakceptowania.
Pod koniec 1957 roku wyjechała do Stanów Zjednoczonych. Po około sześciu miesiącach przeniosła się z Seattle do Nowego Jorku. Początki były trudne i wiązały się z ubóstwem, ale Kusama nawiązała kontakty między innymi z Donaldem Juddem i Josephem Cornellem. W Nowym Jorku zaczęła tworzyć wielkoformatowe obrazy złożone z powtarzających się, ręcznie malowanych pętli i punktów. Prace te stały się znane jako „Infinity Nets” i należą do najważniejszych przykładów jej wczesnej twórczości.
Kropki, lustra i sztuka nieskończoności
Kropki, siatki, lustra i powtarzalne formy stały się znakami rozpoznawczymi Kusamy. Artystka określała swoje doświadczenie mianem „samowymazywania”. Chodziło o poczucie zanikania własnej jednostkowej tożsamości w nieskończonej przestrzeni. Motyw ten przenikał jej obrazy, rzeźby, instalacje i performanse.
W latach 60. Kusama tworzyła rzeźby pokryte miękkimi, fallicznymi formami, organizowała nagie „happeningi” i wykorzystywała kropki w działaniach o charakterze politycznym oraz antywojennym. W 1966 roku, podczas Biennale w Wenecji, bez oficjalnego zaproszenia zaprezentowała „Narcissus Garden”. Instalacja składała się z około 1500 lustrzanych kul. Artystka sprzedawała je odwiedzającym po dwa dolary, aż organizatorzy przerwali akcję.
Szczególne znaczenie zyskały „Infinity Mirror Rooms” — pomieszczenia z lustrami, światłem i powielającymi się punktami. Tworzą one wrażenie nieskończonej przestrzeni i pozwalają widzowi znaleźć się wewnątrz dzieła. Wraz z charakterystycznymi czerwonymi perukami, jaskrawymi strojami i wielkimi rzeźbami dyń instalacje te uczyniły Kusamę jedną z najbardziej rozpoznawalnych artystek współczesnych.
Do jej najbardziej znanych prac należą również serie obrazów „Infinity Nets”, rzeźby dyń oraz instalacje związane z pojęciem nieskończoności. W 2014 roku obraz „White No. 28” sprzedano na aukcji za 7,1 mln dolarów. Był to wówczas rekord dla dzieła żyjącej artystki.
Choroba, powrót do Japonii i światowe uznanie
Kusama wielokrotnie mówiła, że tworzenie pomagało jej radzić sobie z lękiem, obsesjami i myślami samobójczymi. Jej twórczości nie należy jednak sprowadzać wyłącznie do kwestii zdrowia psychicznego. Artystka zajmowała się także literaturą i poezją, a jej dorobek obejmuje malarstwo, rzeźbę, film i performance.
W 1973 roku wróciła z Nowego Jorku do Japonii. W 1977 roku dobrowolnie zamieszkała w tokijskim szpitalu psychiatrycznym. Pracowała w pobliskiej pracowni i tworzyła niemal codziennie. Przez część kariery pozostawała na marginesie głównego obiegu sztuki, jednak od początku XXI wieku jej pozycja gwałtownie wzrosła. W 2006 roku otrzymała japońską nagrodę Praemium Imperiale w dziedzinie malarstwa, a w 2017 roku w Tokio otwarto muzeum poświęcone jej twórczości.
Jej instalacje zaczęły przyciągać miliony zwiedzających, także dzięki popularności mediów społecznościowych. Określenie „królowa kropek” jest medialnym, opisowym przydomkiem, a nie oficjalnym tytułem artystki. W obiegu pojawiały się także inne określenia, między innymi „księżniczka kropek”.
Według informacji studia artystki Yayoi Kusama zmarła 14 sierpnia 2026 roku w szpitalu w Tokio, w wieku 97 lat. Przyczyny śmierci nie podano. Jej dorobek pozostaje przykładem tego, jak osobiste doświadczenia, powtarzalne motywy i konsekwentna praca mogą stworzyć jeden z najbardziej rozpoznawalnych języków sztuki współczesnej.
Tekst: źródło własne / zdjęcie na okładce: materiał własny
