Dolina Pinglu nie powstała nagle
W ostatnich dniach uwagę przyciągają informacje o olbrzymiej formacji geologicznej w Chinach. Dolina Pinglu, położona w północno-środkowej części kraju, w prowincji Shanxi, ma około 10 kilometrów długości. W niektórych miejscach jej szerokość sięga 2 kilometrów, a głębokość dochodzi do 100 metrów. Strome ściany i rozległe obniżenie terenu mogą sprawiać wrażenie, jakby powierzchnia Ziemi została nagle rozerwana.
Obraz ten jest jednak mylący. Nie chodzi o świeżą szczelinę, która pojawiła się w ciągu kilku dni, ani o gwałtowne pęknięcie gruntu obserwowane z dnia na dzień. Dolina Pinglu jest częścią większego systemu geologicznego, związanego z ryftem Shanxi oraz strefą Fen-Wei. W tym regionie skorupa ziemska od milionów lat podlega rozciąganiu, a poszczególne bloki skalne przemieszczają się względem siebie.
Według dostępnych informacji proces kształtowania tego obszaru trwa od około 10–12 milionów lat. Współczesna forma doliny jest zatem wynikiem długotrwałych zmian, które w ludzkiej skali czasu zachodzą niemal niezauważalnie. Jej obecne rozmiary są spektakularne, ale nie świadczą o nagłym kataklizmie.
Milimetry rocznie i działanie erozji
Szacuje się, że Dolina Pinglu wydłuża się w tempie od około 0,5 do 1,6 milimetra rocznie. To oznacza, że w ciągu roku zmiana może być mniejsza niż szerokość paznokcia. Dopiero po tysiącach i milionach lat tak powolne ruchy prowadzą do wyraźnego przekształcenia krajobrazu. Właśnie dlatego określenie „wciąż się powiększa” wymaga doprecyzowania: proces rzeczywiście trwa, lecz nie ma charakteru gwałtownego.
Na wygląd doliny wpływa nie tylko tektonika. Podłoże w rejonie Shanxi zawiera grube warstwy lessu, czyli drobnoziarnistego osadu podatnego na erozję wodną. Opady i spływająca po zboczach woda mogą wymywać materiał, pogłębiać istniejące obniżenia oraz przyczyniać się do osuwisk. Strome krawędzie powstałe w wyniku ruchów tektonicznych ułatwiają takie procesy.
Połączenie powolnego rozciągania skorupy ziemskiej, aktywności uskoków, erozji i osuwisk odpowiada za obecny wygląd formacji. Nie jest to więc pojedyncza, nowo utworzona szczelina, lecz element rozległej strefy deformacji geologicznej. System ryftowy Shanxi ma według dostępnych danych ponad 1200 kilometrów długości. Występują w nim uskoki normalne, wzdłuż których jedne fragmenty skorupy obniżają się, podczas gdy inne pozostają wyżej lub przemieszczają się względem sąsiednich bloków.
Sejsmiczna historia regionu nie oznacza rychłego zagrożenia
Shanxi i sąsiednia Shaanxi należą do obszarów o istotnym znaczeniu sejsmicznym. W 1556 roku doszło tam do jednego z najtragiczniejszych trzęsień ziemi w historii. Według przywoływanych danych zginęło wówczas ponad 800 tysięcy osób, między innymi w wyniku zawalania się lessowych jaskiń mieszkalnych.
Historyczne trzęsienie ziemi pokazuje, że region ma skomplikowaną i aktywną geologicznie przeszłość. Nie oznacza jednak, że obecne wydłużanie się Doliny Pinglu zapowiada konkretne, bliskie w czasie trzęsienie ziemi. Powolne ruchy tektoniczne są częścią naturalnej ewolucji tego obszaru, a na podstawie samego istnienia doliny nie można formułować takich prognoz.
W opisie formacji pojawiają się odniesienia do pomiarów GPS, jednak nie przedstawiono szczegółów dotyczących okresu obserwacji, zastosowanej metody ani instytucji odpowiedzialnej za analizę. Dlatego podawane tempo zmian należy traktować jako dostępny szacunek, a nie jako precyzyjną prognozę przyszłych rozmiarów doliny.
Dolina Pinglu jest przede wszystkim przykładem tego, jak tektonika i erozja wspólnie kształtują powierzchnię planety. Jej około 10-kilometrowa długość robi wrażenie, ale najważniejszą informacją pozostaje skala czasu: Ziemia nie „pękła” tam nagle. Powoli zmienia się od milionów lat, a proces ten nadal trwa.
Tekst: źródło własne / zdjęcie na okładce: materiał własny
