Referendum w Islandii: decyzja o wznowieniu negocjacji z Unią Europejską

Przebieg głosowania i scenariusze po wyborach

Lokale wyborcze w kraju zamieszkiwanym przez blisko 400 tysięcy osób otwarto o godzinie 9:00 czasu lokalnego, a głosowanie potrwa do 22:00. Uprawnionych do oddania głosu jest około 265–273 tysiące obywateli. Ogłoszone referendum w Islandii nie przesądza automatycznie o wstąpieniu do wspólnoty. Wygrana zwolenników akcesji da rządowi mandat do ponownego otwarcia rozmów z Komisją Europejską, obejmujących 35 obszarów negocjacyjnych, co według szacunków ministerstwa spraw zagranicznych może zająć od 18 do 24 miesięcy. Ewentualny ostateczny traktat akcesyjny musiałby zostać zatwierdzony w kolejnym plebiscycie.

Sondaże przedwyborcze pokazywały bardzo niewielkie różnice między zwolennikami a przeciwnikami wznowienia rozmów. Badanie ośrodka Maskína przeprowadzone w drugiej połowie sierpnia dało nieznaczną przewagę opcji na „tak” (51,3% wobec 48,7%), natomiast późniejszy sondaż Gallup wskazał na minimalne prowadzenie zwolenników odpowiedzi „nie”. Z powodu braku badań exit poll wstępne wiarygodne wyniki spodziewane są najwcześniej w niedzielę rano.

Historia relacji i kluczowe spory

Islandia złożyła wniosek o członkostwo w Unii Europejskiej w 2009 roku w następstwie kryzysu finansowego, który uderzył w tamtejszą gospodarkę. Rozmowy zostały zawieszone w 2013 roku przez eurosceptyczny rząd, a następnie wycofane. Proeuropejska koalicja wyłoniona po wyborach z 2024 roku zdecydowała o organizacji plebiscytu wcześniej, niż pierwotnie planowano, tłumacząc to dynamiczną sytuacją międzynarodową.

Główną osią podziału pozostają kwestie gospodarcze i suwerennościowe. Przeciwnicy integracji podkreślają obawy o ochronę wyłącznych praw do rybołówstwa w wodach Arktyki, stanowiącego fundament islandzkiej gospodarki. Wskazują też, że kraj korzysta z dostępu do wspólnego rynku dzięki przynależności do Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz strefy Schengen. Z kolei zwolennicy zwracają uwagę na wysokie stopy procentowe (sięgające 9% w przypadku kredytów hipotecznych) i inflację, co czyni potencjalne przyjęcie euro atrakcyjnym rozwiązaniem dla gospodarstw domowych.

Czynniki bezpieczeństwa i kontekst geopolityczny

Istotnym tłem debaty pozostaje bezpieczeństwo regionalne. Rosyjska inwazja na Ukrainę oraz wypowiedzi amerykańskiego prezydenta Donalda Trumpa dotyczące Grenlandii skłoniły część polityków do ponownej analizy gwarancji bezpieczeństwa. Islandia nie posiada własnej armii i polega na strukturach NATO oraz dwustronnym porozumieniu z USA z 1951 roku. Jak wskazała minister spraw zagranicznych Thorgerdur Katrin Gunnarsdottir, w obliczu zmian na arenie międzynarodowej mniejsze państwa muszą dokładnie analizować swoje relacje i sojusze.